M

آموزش

راهنمایِ عطرسازی: نت‌ها، هرم بویایی، آکوردها، شیوهٔ ساختِ رایحه و نحوهٔ پوشیدنش. ماژول‌های تعاملی و ژرف‌نگری‌ها، بعد در بساز امتحانش کن ←

شماره‌ی ۲عطر روزعطر امروز رو حدس بزن؛ هر روز یه عطر تازه ←

آخر هر بخش یه سؤال کوچیک هست؛ درست جواب بدی، تیکش می‌خوره. (۰ از ۸)

راهنماها و خوندنی‌ها

عطر اصل یا فیک؟ ۸ تا نشونه که قبل از خرید باید چک کنیچطور عطر اصل رو از فیک تشخیص بدیم؟ قیمت، سلفون و جعبه، بچ‌کد، شیشه و اسپری، رنگ، بو و ماندگاری: یه چک‌لیست ساده و خودمونی قبل از خرید.تستر، دکانت، نمونه یا عطر گرمی؟ فرقشون چیه و کدوم به‌صرفه‌ستتستر عطر یعنی چی و اصله یا نه؟ دکانت و نمونه به چه درد می‌خورن؟ عطر گرمی همون عطر اصلیه؟ همه‌ی مدل‌های خرید عطر، ساده و خودمونی.ادو پرفیوم یا ادو تویلت؟ فرقشون فقط قوی‌تر بودن نیستفرق EDP و EDT و پرفیوم و ادکلن چیه؟ کدوم ماندگارتره؟ چرا یه عطر با یه اسم چند تا نسخه‌ی مختلف داره؟ توضیح ساده، با مثال.خرید عطر ندیده (بلایند): چطور ریسکش رو کم کنیممی‌خوای عطری رو بدون بوییدن بخری؟ با این ۷ قدم ساده ریسک خرید ندیده رو کم کن: نت‌هایی که دوست داری، ته‌بو، عطرهای شبیه، فصل و دکانت.چرا عطرم دیگه مثل قبل بو نمی‌ده؟عطرت دیگه مثل قبل نیست؟ شاید ریفرمولیشن شده، شاید بچش فرق داره، شاید خراب شده یا شاید بینی‌ات بهش عادت کرده. دلیل‌ها و راه‌حل‌ها.عطر و ایران: از گلاب قمصر تا عود و زعفرانایرانی‌ها از قدیم با عطر زندگی کردن: از ابن‌سینا و تقطیر گلاب تا گلاب‌گیری قمصر، عطرهای روغنی سنتی، عود و زعفران و آکورد رز و عود. خلاصه و خودمونی.بینی‌ات رو توی آشپزخونه تمرین بدهزعفران، هل، گلاب، قهوه و… ده تا بوی آشنای آشپزخونه که هر کدوم یه نت عطرن. یه تمرین ده دقیقه‌ای.

۱. نت‌ها

قلبِ بیشترِ عطرسازی - از ملایم تا پرمایه.

یه سؤال کوچیک

کدوم یکی از این‌ها نت مرکباتیه؟

۲. هرم بویایی

سر
قلب
پایه
۵ دقیقه پس از استعمال

گشایشِ روشن، نت‌های مرکباتی و تازه در اوجند.

یه سؤال کوچیک

کدوم لایه‌ی عطر از همه زودتر محو می‌شه؟

۳. آکوردها

نت‌های تکی مثل تک‌نت‌های موسیقی‌اند؛ آکورد همان هم‌نوایی‌ای است که با هم می‌سازند، چند نت که بینی یک‌پارچه می‌شنود. یکی را انتخاب کن تا شکل‌گیری‌اش را ببینی:

اسطوخودوسخزه بلوطکومارین
Fougère

تازه-آروماتیک و تمیز، مثل حالِ سلمانی.

آکوردهای کلاسیک

فوژر
اسطوخودوس + خزهٔ بلوط + کومارین (تونکا)

به فرانسه یعنی «سرخس»: الگویِ تقریباً هر «مردانه» از ۱۸۸۲. تمیز، آروماتیک و تازه مثلِ سلمانی.

شیپر
برگاموت + لادن + خزهٔ بلوط + پاچولی

به‌نامِ «شیپر»ِ کوتی در ۱۹۱۷. سرِ مرکباتی که در پایه‌ای تیره، خزه‌ای و خاکی فرومی‌رود: شیک و بی‌زمان.

کهربا / شرقی
لادن + بنزوئین + وانیل + ادویه‌ها

گرم، شیرین و رزینی: سبکِ حسی و دربرگیرندهٔ پشتِ شالیمار و بی‌شمار «کهربا».

رز و عود
رز + عود + زعفران + کهربا

قرن‌ها قلبِ عطرهای روغنیِ عربی و ایرانی بوده است؛ در دهه‌ی ۲۰۰۰ خانه‌های نیچِ غربی آن را به عطرهای الکلی آوردند و به ژانری مستقل تبدیل شد.

گورمند
اتیل مالتول + وانیل + کارامل/شکلات

با اِنجلِ تیری موگلر (۱۹۹۲) متولد شد: عطری که آن‌قدر خوش‌بوست که بشود خورد.

آبی
کالون + مرکبات + مشک‌های سبک

ژانرِ شفافِ «هوای دریا»ی دههٔ ۱۹۹۰: تمیز، خنک و بی‌نهایت راحت‌پوش.

چرمی
قطرانِ توس / ایزوبوتیل کینولین + دود + گل‌ها

دودی، خشک و حیوانی: از چرم‌های قطرانی و خشن تا جیرهای نرم و پودری.

یه سؤال کوچیک

آکورد فوژر از ترکیب کدوم نت‌ها ساخته می‌شه؟

۴. چطور ساخته می‌شود

  1. ۱

    بریف (سفارش)

    یک خانه رایحه‌ای حولِ یک ایده، حس یا بازار می‌خواهد: محدودیت‌هایی که عطرساز از آن‌ها آغاز می‌کند.

  2. ۲

    فرمول

    عطرساز («بینی») یک دستور می‌نویسد، اغلب ده‌ها تا صدها مادهٔ طبیعی و مولکول، وزن‌شده تا میلی‌گرم.

  3. ۳

    نمونه‌ها و بازنگری

    ده‌ها «نسخه» طیِ ماه‌ها روی بلاتر و پوست بو می‌شوند؛ آکورد آن‌قدر تنظیم می‌شود تا از سر تا پایه یک‌پارچه بماند.

  4. ۴

    ماسِراسیون

    کنسانترهٔ نهایی هفته‌ها در الکل می‌مانَد تا مولکول‌ها «ازدواج» کنند، مثلِ جاافتادنِ یک خورش پیش از سرو.

یه سؤال کوچیک

توی عطرسازی به کی می‌گن «بینی»؟

۵. مواد و مولکول‌ها

مواد چطور گرفته می‌شوند

تقطیر با بخار

بخار روغن‌های فرّار را از گیاه بیرون می‌کشد؛ روغنِ چگالیده همان «اسانس» است. برای اسطوخودوس، رز و وتیور.

فشارِ سرد

پوستِ مرکبات صرفاً فشرده می‌شود (بدون گرما) تا بویِ تازه و شادابش دست‌نخورده بماند.

استخراج با حلال ← آبسولوت

گل‌های ظریف (یاس، مریم) با حلال شسته می‌شوند تا «کنکریت» و سپس «آبسولوت» به دست آید، غنی‌تر و واقعی‌تر از تقطیر.

استخراج با CO₂

دی‌اکسیدکربنِ تحتِ فشار روغن‌ها را در دمای پایین می‌گیرد: روشی تمیز و امروزی که بوهای بسیار طبیعی می‌گیرد.

ثبتِ هداسپیس

یک حبابِ شیشه‌ای هوای پیرامونِ گلِ زنده (یا هر شیء) را به دام می‌اندازد؛ مولکول‌ها تحلیل و بازسازی می‌شوند: این‌طور عطرسازها چیزهایی را «می‌بویند» که استخراج‌شدنی نیستند.

مولکول‌هایی که عطرسازی را شکل دادند

Iso E Superکهربا-چوبِ نرم و شفاف که «تابش» و حجم می‌افزاید؛ بعضی‌ها به‌سختی حسش می‌کنند.
Ambroxanقلبِ خشک، گرم و معدنیِ عنبر: موتورِ پشتِ بسیاری از رایحه‌های «پوستیِ» امروزی.
Hedioneمولکولِ تابان و هواییِ یاس-چای که گل‌ها را می‌درخشاند و نرم می‌آمیزد.
Caloneمولکولِ «خربزه-نسیمِ دریا» که کلِ ژانرِ آبی را در دههٔ ۱۹۹۰ ساخت.
Ethyl maltolشیرینیِ خالصِ پشمک / شکرِ سوخته: امضای عطرسازیِ گورمند.
Aldehydesمولکول‌های گازدار، صابونی و «شامپاینی»: همان بالاآمدگیِ مشهورِ شنل شمارهٔ ۵ (۱۹۲۱).
یه سؤال کوچیک

گلاب و اسانس اسطوخودوس معمولاً با چه روشی گرفته می‌شن؟

۶. انواع عطر

بر اساس بو/ خانواده‌ها

خانواده‌های بو
  • گلی
  • چوبی
  • کهربا / شرقی
  • تازه
  • فوژر
  • شیپر
  • گورمند
  • چرمی
گلیساخته‌شده حولِ گل‌ها - از ملایم تا پرشکوه.
چوبیچوب‌های خشک و گرم در هسته.
کهربا / شرقیشیرین، رزینی و حسی.
تازهمرکباتی، آبی و سبز - سبک و تمیز.
فوژراسطوخودوس + خزه‌ی بلوط + کومارین؛ «مردانه»‌ی کلاسیک.
شیپرسرِ مرکباتی روی پایه‌ای خزه‌ای-چوبی.
گورمندشیرینیِ خوراکی و دسر-مانند.
چرمیدودی، خشک، با حال‌وهوای جیر و توتون.

بر اساس قدرت / غلظت

Parfum / Extrait20–30% روغن
ماندگاری
پخش
قیمت

قوی‌ترین و ماندگارترین؛ غنی‌ترین و گران‌ترین.

Eau de Parfum (EdP)15–20% روغن
ماندگاری
پخش
قیمت

قوی و ماندگار - قالبِ پریمیومِ رایج.

Eau de Toilette (EdT)5–15% روغن
ماندگاری
پخش
قیمت

سبک‌تر و تازه‌تر؛ عالی برای روز و هوای گرم.

Eau de Cologne (EdC)2–5% روغن
ماندگاری
پخش
قیمت

سبک و کوتاه - یک تازگیِ سرحال‌کننده.

Eau Fraîche1–3% روغن
ماندگاری
پخش
قیمت

سبک‌ترین - بسیار ملایم و زودگذر.

فرق EDP و EDT فقط قوی‌تر بودن نیست؛ راهنمای کاملش ←
یه سؤال کوچیک

کدوم معمولاً بیشترین درصد روغن عطر رو داره؟

۷. پوشیدن و نگهداری

بایدها

  • روی پوست تست کن، نه کاغذ: شیمیِ بدنت رایحه را عوض می‌کند.
  • پیش از تصمیم، منتظرِ مرحلهٔ خشک‌شدن (dry-down) بمان (۳۰ تا ۶۰ دقیقه): پایه همان چیزی‌ست که واقعاً می‌پوشی.
  • روی نقاطِ نبض بزن (مچ، گردن، پشتِ گوش)، جایی که گرما رایحه را بلند می‌کند.
  • بطری‌ها را دور از گرما، نور و رطوبت نگه دار: یک کشویِ تاریک بهتر از حمامِ روشن است.
  • قدرت را با فصل هماهنگ کن: EdTهای سبک برای گرما، EdPها و کهرباهای غنی برای سرما.
  • پوستِ مرطوب رایحه را بیشتر نگه می‌دارد: اول یک لوسیونِ بی‌بو بزن.

نبایدها

  • مچ‌هایت را به هم نمال: نت‌های سر را له می‌کند.
  • در دقیقهٔ اول قضاوت نکن: آن فقط فرّارترین نت‌های سر است.
یه سؤال کوچیک

بعد از زدن عطر، مچ‌ها رو به هم بمالیم؟

۸. تاریخ

۳۰۰۰ پ.م.

دودِ مقدس

بخور و رزین‌ها در مصر و بین‌النهرین سوزانده می‌شد: «پرفیوم» یعنی «از میانِ دود» (per fumum).

حدود ۱۰۰۰ م.

ابن‌سینا و گلاب

ابن‌سینا را بهبوددهنده‌ی تقطیر با بخار برای گرفتنِ روغنِ گل‌ها می‌دانند؛ گلاب و روغنِ رزِ ایرانی در سراسرِ جهانِ اسلام و فراتر از آن پرآوازه می‌شود.

۱۳۷۰ م.

عطرِ الکلی

«آبِ مجارستان» (یکی از نخستین عطرهای الکل‌پایه) در اروپا ظاهر می‌شود.

۱۸۸۲ م.

عصرِ مدرن

فوژر رویالِ اوبیگان از کومارینِ سنتتیک استفاده می‌کند، نخستین عطرِ ساخته‌شده بر پایهٔ یک مولکولِ آزمایشگاهی.

۱۹۲۱ م.

شنل شمارهٔ ۵

اوردوزِ جسورانهٔ آلدهیدها یک گلِ انتزاعی و «غیرِ گل» می‌سازد، و یک افسانه.

دهه‌ی ۱۹۹۰

موجِ آبی

کالون تازگیِ «نسیمِ دریا» را می‌آورد؛ کول‌واتر (۱۹۸۸) روندی را آغاز می‌کند که آکوا دی جیو (۱۹۹۶) در سراسرِ دهه ادامه می‌دهد.

دهه‌ی ۲۰۰۰

شکوفاییِ نیچ

خانه‌های مستقل نامِ عطرساز را جلو می‌آورند و عود، آکوردهای عنبر و موادِ طبیعیِ خام را پیش می‌رانند.

یه سؤال کوچیک

کی رو بهبوددهنده‌ی تقطیر با بخار برای گرفتن روغن گل‌ها می‌دونن؟

واژه‌نامه

سه چیزِ جدا که معمولاً قاطی می‌شن
ماندگاریچقدر روی پوست می‌مونه
پخشوقتی ثابتی، تا کجا پخش می‌شه
سیاژردی که موقع راه رفتن جا می‌ذاری

این سه‌تا مستقلن: یه عطر می‌تونه کلِ روز بمونه ولی نزدیکِ پوست باشه.

نت
کوچک‌ترین جزءِ سازنده‌ی یک عطر - یک بویِ قابلِ تشخیص، مثل یک مادهٔ اولیه در یک دستورِ آشپزی.
آکورد
ترکیبی از نت‌ها که بینی آن را همچون یک بویِ یک‌پارچه درک می‌کند - مثل یک آکوردِ ساخته‌شده از نت‌های موسیقی.
سر / قلب / پایه
سه لایه‌ی هرمِ بویایی: نخستین برداشت، شخصیتِ اصلی، و بنیانِ ماندگار.
سیاژ (رد بو)
ردِ رایحه‌ای که عطر وقتی راه می‌روی در هوا پشتِ سرت جا می‌گذارد: بویی که دیگران بعد از رد شدنت حس می‌کنند.
پخش (پروجکشن)
اینکه بوی عطر، وقتی ثابت ایستاده‌ای، تا چه فاصله‌ای از پوستت به اطراف می‌رسد. رای‌های «پخش» در صفحه‌ی عطرها ترکیبی از پخش و سیاژ است، پس آن را میزانِ کلیِ دیده‌شدنِ عطر بخوان.
ماندگاری
مدتی که یک عطر روی پوست باقی می‌ماند.
خانواده
کلی‌ترین راه برای توصیفِ شخصیتِ کلیِ یک رایحه (گلی، چوبی، تازه…).
غلظت
میزانِ روغنِ عطر در بطری - تعیین‌کننده‌ی ماندگاری، پخش و قیمت.